Łomża przed II wojną światową i dzisiaj. Kalendarium historii Łomży [VIDEO & FOTO]

W tym roku Łomża będzie obchodziła 600-lecie nadania praw miejskich. W związku z rocznicą Łomżatek postanowił przedstawić czytelnikom portalu, Łomżyńską historię w „pigułce”. W artykule znajdą Państwo m.in.: losy Łomży w czasach przed, między i po wojennych, kalendarium historii Łomży, ciekawostki historyczne i więcej…

XX wiek

Początki XX wieku
Początki XX wieku to dalszy rozwój miasta. Wspierają go niektóre z okolicznych dworów, m.in. dwór Lutosławskich w Drozdowie, czy Stanisława Woyczyńskiego w Starej Łomży. Łomża zostaje obwarowana rosyjskimi fortami. W 1912 roku miasto liczy około 22 000 mieszkańców. Do zabytków z tego okresu zaliczają się budynki I LO i II LO, Dom Ludowy oraz Park Ludowy.

Między wojnami
I wojna światowa hamuje szybko postępujący rozwój. Łomżanie aktywnie uczestniczą w walkach narodowowyzwoleńczych. Wojna pozostawia po sobie trwały ślad. Znacznie zmienia się skład etniczny miasta. W większości opuszczają je Rosjanie i Niemcy, a Łomża staje się praktycznie miastem dwóch narodowości i dwóch wyznań – Polaków chrześcijan i Żydów wyznawców mojżeszowych, którzy w 1921 roku stanowili 46% ogółu mieszkańców. Okres międzywojenny to lata stopniowego odradzania się regionu. W 1925 roku powstaje diecezja łomżyńska, z biskupstwem w Łomży. W 1939 roku miasto liczy 27 000 mieszkańców (bez wojska). II wojna światowa przynosi ze sobą kolejne zniszczenia. Łomża zostaje zniszczona aż w 70%. W wyniku deportacji i mordów liczba ludności maleje o około 60%. Z miasta znikają niemal wszyscy Żydzi. Wyzwolenie Łomży następuje 13 września 1944 roku.

II połowa XX wieku
II połowa XX wieku to rekompensacja strat wojennych. Po II wojnie światowej Łomża liczy zaledwie 12,5 tys. mieszkańców. W latach 1946–1975 odbudowywana jest najstarsza część miasta. Powstają nowe osiedla mieszkaniowe, liczne zakłady przemysłowe (m.in. Łomżyńskie Zakłady Przemysłu Bawełnianego, Fabryka Mebli, PEPEES) oraz ciepłownia miejska. Następuje także uruchomienie komunikacji miejskiej. Miasto odradza się powoli, ale systematycznie. Na początku lat 70. ma prawie 30 000 mieszkańców.

Rok 1975 to przełom w rozwoju powojennej Łomży. Miasto staje się stolicą województwa łomżyńskiego. W latach 1975–1999 następuje gwałtowny wzrost gospodarczy oraz rozwój budownictwa mieszkaniowego. Powstaje dzielnica Południe, która jest osiedlem budownictwa wielorodzinnego. Do Łomży zostaje przyłączona wieś Łomżyca, w której rozwija się budownictwo jednorodzinne. Łomża rozrasta się w kierunku zachodnim i południowym. Obszar terenów zainwestowanych ulega podwojeniu. Funkcję stolicy województwa łomżyńskiego miasto pełni do 31 grudnia 1998 roku. W 1999 roku liczba mieszkańców wynosi 64 915

Łomża-Stary-Rynek
Łomża – Stary Rynek

Kalendarium historii Łomży  

IX/X w. – pierwotna lokalizacja grodu na nadnarwiańskiej skarpie oddalonej o 5 km od dzisiejszego centrum
ok. 1000 – założenie pierwszej parafii na wschodnim Mazowszu przez świętego Brunona z Kwerfurtu na Wzgórzu Świętego Wawrzyńca
koniec XIV w. – ponowna lokacja Łomży w dogodniejszym miejscu
XIV/XV w. – budowa dworu w Łomży
1392 – powstanie na Popowej Górze kościoła pw. NMP i św. Rozesłańców
1400 – nadanie wójtostwa Janowi Białkowi
1410 – przeniesienie parafii ze Starej Łomży do Łomży
15 czerwca 1418 – nadanie Łomży prawa miejskiego chełmińskiego przez księcia Janusza I
XV/XVI w. – intensywny rozwój miasta; Łomża najważniejszym miastem Mazowsza po Warszawie i Płocku
1504-1525 – budowa łomżyńskiej fary z inicjatywy mieszczan i proboszcza Jana Wojsławskiego, przy wsparciu księżnej Anny Mazowieckiej
1526 – Łomża miastem królewskim i stolicą mazowieckiej ziemi łomżyńskiej
1612-1614 – przybycie jezuitów i założenie Kolegium Łomżyńskiego
XVII-XVIII w. – upadek świetności miasta po wojnach szwedzkich i klęskach żywiołowych
1770-1798 – budowa kościoła i klasztoru OO. Kapucynów
1795 – przybycie do Łomży Prusaków
1815 – Łomża stolicą departamentu łomżyńskiego w księstwie warszawskim
1816 – Łomża stolicą obwodu łomżyńskiego w województwie augustowskim
1823 – budowa ratusza
1837 – Łomża stolicą guberni augustowskiej
1867 – Łomża stolicą guberni łomżyńskiej
1905 – strajk szkolny w gimnazjum męskim i żeńskim w Łomży
1918 – wyzwolenie Łomży
1920 – obrona miasta przed III Korpusem Jazdy
1925 – powstanie diecezji łomżyńskiej
1939-1945 – aktywne uczestnictwo łomżan w II wojnie światowej
1946-1975 – odbudowa najstarszej części miasta
1975 – Łomża stolicą województwa łomżyńskiego
1991 – wizyta w mieście papieża Jana Pawła II
1999 – Łomża siedzibą powiatu grodzkiego i stolicą powiatu ziemskiego

Łomża-Port-rzeczny
Łomża – Port rzeczny

Ciekawostki Historyczne

Do 1418 roku, czyli do nadania praw miejskich Łomży, głównym grodem ziemi łomżyńskiej był znacznie mniejszy Nowogród.

Od połowy XVI w. do końca Rzeczypospolitej starostwo łomżyńskie i poszczególne jego dobra otrzymywali w dzierżawę członkowie zamożnych rodzin szlacheckich i magnackich, niejednokrotnie potężni możnowładcy. Starostowie dzierżyli dobra królewskie od kilku do kilkunastu lat. Często starostwo przechodziło z ojca na syna. Starostowie mieli swoją siedzibę w Kupiskach pod Łomżą. Jak wynika z materiałów źródłowych, na przestrzeni XVI do XIX wieku, starostwem łomżyńskim zarządzało 23 starostów.

Podczas najazdu szwedzkiego w 1655 r. ziemia łomżyńska była jedną z ostatnich ziem mazowieckich, która złożyła akt poddańczy.

W walkach o tron polski między stronnikami Augusta III i Stanisława Leszczyńskiego w roku 1733 Kurpie, popierający tego drugiego, pod wodzą Stacha Konwy, w ciągu kilku lat stawiali opór wojskom rosyjskim i saskim. W bitwie pod Jednaczewem większość chłopów kurpiowskich poległa, a ich przywódca został stracony.

Bohdan Winiarski, późniejszy współpracownik Romana Dmowskiego, prezes Międzynarodowego Trybunału w Hadze w swojej książce „Nad Pissą, Wissą i Narwią” powiedział: Praca, dzięki której Łomżyńskie przez długi, długi czas było najlepiej zorganizowaną i uświadomioną narodowo z ziem polskich. Kiedy we Francji tworzyły się pierwsze zręby przyszłej armii gen. Hallera, największy odsetek stanowili żołnierze z Łomżyńskiego.

W wojnie obronnej we wrześniu 1939 r. na linii Narwi i Biebrzy toczyły się bohaterskie walki pomiędzy jednostkami wchodzącymi w skład Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew” a wojskami niemieckimi. Bohaterska obrona Nowogrodu, Zambrowa, jego okolic i Łomży do dziś pozostaje w pamięci naszych mieszkańców, a obrona Wizny przeszła do historii jako Polskie Termopile.

Wkroczenie wojsk sowieckich pod koniec września 1939 roku to wielka tragedia rodzin polskich ziemi łomżyńskiej. Wiele z nich wywieziono na Sybir, skąd powrócili dopiero po zakończeniu wojny. Niestety, często nie byli to wszyscy, których tam zesłano.

Poniżej ciekawy film prezentujący zdjęcia Łomży z przed II Wojny Światowej w porównaniu z obecnymi czasami. 

 

Źródła:
wikipedia.org
youtube.com
zdjęcia – autor nieznany

Related posts

Leave a Comment